جنبش زنان در دوره قاجار ایدئو لوژی اسلامی داشت. در ایدئولوژی اسلامی زنان دارای حقوق مستقل از مردان می باشند و این حقوق در میان قشر درس خوانده شهری کمابیش مراعات می شد. در موقع بروز نهضتهای اجتماعی نظیر جنبش تنباکوو انقلاب مشروطه زنان هم به عنوان اشخاص مکلفی که باید به وظیفه دینی خود عمل کنند پا به پای مردان در پیروی از مراجع دینی خویش می کوشیدند. قالب رفتاری آنان هم همان قالب های مذهبی بود. با حجاب کامل در صحنه حاضر می شدند و در شکل و فرم های مراسم عزاداری به ضجه و ناله و فریاد می پرداختند و در مساجد تجمع می نمودند. نقش آنان در پیروزی های نهضت های یاد شده کم از مردان نبود. زنان اغلب در قالب و نقش پیروان آن جنبش ها ظاهر گردیدند. متأسفانه آثار کم و کیف حضور این شاخه از جنبش زنان در کتب تاریخی موجود، چندان نیست و به خوبی تشریح نشده است.
انیس الدوله
انیس الدوله (فاطمه) همسر ناصرالدین شاه و یکی از قدرتمندترین و با نفوذترین زنان در حرم شاهی محسوب است. درباره نفوذ او روی شخص شاه چنان اطمینان وجود داشت که گاه مقامات ایرانی و حتی اروپایی برای برخی مقاصد خود متوسل به او می شدند. وی اولین زن ایرانی است که از طرف چند دولت اروپایی صاحب نشان شد.
شیخ ذبیح الدین محلاتی در کتاب بانوان دانشمند شیعه از وی چنین می نویسد: بانویی معظمه از بانوان حرم ناصرالدین شاه قاجار است اصلیتش از تهران (متولد امامه) و شغل مقدسش سرپرستی ضعفا و زیر دستان و عقل و کفایت و کار دانیش ضرب المثل بین مردمان بوده است. او یک قطعه الماس هدیه روضه علویه در نجف اشرف نمود و همچنین ضریح مطهر حضرت سیدالشهدا را نقره و پرده مروارید بافت را هدیه حرم مطهر نمود و تاجی که مرصع به الماس بود هدیه روضه حضرت رضا نمود. درهای مسجد گوهرشاد که به طرف حرم باز می شد به دستور او طلاکوب شده و با نقره ترصیع گردید. ده دکان در مشهد خرید و آن را وقف تعزیه داری سیدالشهدا کرد و قریه کاشنک ]کاشانک[ را برای شاهزاده حسین که یکی از اولاد ائمه است وقف نمود.
هنگامی که مرحوم سپهر یک جلد ناسخ التواریخ به نام صدیقه کبری نوشت او آن را طبع و مجاناً توزیع نمود. پل لواسان به دستور او ساخته شد.
زمانی که آیت الله میرزای شیرازی فتوی به حرمت تنباکو و توتون داد کسی که قلیان ناصرالدین شاه را شکست او بود و در جواب اعتراض شاه؛ که به دستور چه کسی تنباکو و توتون حرام شده است، گفت: "همان که مرا به تو حلال نموده است."
وی با وجود آن که نازا بود تا آخر عمر در حرم شاهی به عزت زندگی نمود.
1 
